Młoda Polska - O epoce - część 3
Cyganeria
Mieszczanie zasiadający w radach miejskich decydowali o wydarzeniach kulturalnych miasta, o wystawach malarskich i repertuarach teatrów. Zazwyczaj nie pozwalali propagować i nie sponsorowali przedsięwzięć modernistycznych, nowoczesnych, nie rozumieli ich, nie byli klasą wykształconą w przeciwieństwie do artystów. Ta sytuacja powodowała grupowanie się artystów w tak zwaną cyganerię, społeczność, w której nie obowiązywały żadne konwenanse. Często bywało, iż w jednym pokoju w skrajnej nędzy mieszkało kilku artystów, z których jeden był genialnym kompozytorem, drugi malarzem, trzeci poetą, inny rzeźbiarzem. Bieda cyganerii modernistycznej była wręcz przysłowiowa, a aforyzmy z tamtych czasów mówiły o najważniejszym skarbie artysty, jakim była modna wówczas długa peleryna... Służyła artyście mieszkającemu często pod mostem za "dom", chroniła go przed deszczem i zimnem.
Artyści ci żyli z dnia na dzień w oczekiwaniu na zapłatę za dzieła, które miesiącami leżały u wydawców, zapłatę za namalowane obrazy prezentowane w prywatnych galeriach, których jednak nikt nie kupował. Dzisiaj dzieła takich malarzy, jak Monet, Degas, Renoir, Cezanne, Gauguin, van Gogh osiągają na rynku dzieł sztuki niesamowite ceny.
Arcydzieła literackie zaś takich twórców, jak Verlaine, Mallarme, George, Rilke, Wilde, Maeterlinck, Strindberg, Ibsen, Baudelaire, Rimbaud znajdują się w kanonach lektur szkolnych, w repertuarach teatrów narodowych i światowych. W epoce, w której powstały, często bywały niezrozumiane, niedoceniane, zakazane.
PRZEDSTAWICIELE I ICH DZIEŁA
Epoka Młodej Polski to czasy aktywnej działalności także twórców debiutujących w pozytywizmie (Prus, Sienkiewicz), a nową generację młodopolan tworzą między innymi:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer- czołowy poeta modernizmu; "Na skalnym Podhalu"
Jan Kasprowicz- twórca cyklów sonetów "Z chałupy", "Z chłopskiego zagonu".
Leopold Staff- poeta trzech pokoleń, zadebiutował w modernizmie tomikiem wierszy "Sny o potędze", tworzył w międzywojniu i po 1939 roku.
Stanisław Wyspiański- jeden z najwybitniejszych dramaturgów polskich, także poeta i malarz, "Wesele", "Warszawianka", "Wyzwolenie".
Gabriela Zapolska- komediopisarka, "Żabusia", "Moralność pani Dulskiej".
Władysław Stanisław Reymont- powieściopisarz, "Ziemia obiecana", "Chłopi", Nagroda Nobla w 1924 roku.
Stefan Żeromski- powieściopisarz tworzący także w międzywojniu, "Ludzie bezdomni", "Popioły". Stanisław Przybyszewski - "Gody życia".
Literatura obca:
Charles Baudelaire- "Kwiaty zła".
Joseph Conrad- powieściopisarz angielski polskiego pochodzenia (Józef Konrad Korzeniowski), marynista (z wł. mare- morze), "Lord Jim", "Jądro ciemności".
Antoni Czechow- nowelista i dramaturg rosyjski, "Śmierć urzędnika".
Henryk Ibsen- dramaturg norweski, "Peer Gynt", "Dom lalki", "Dzika kaczka".
Artur Rimbaud- poeta francuski, "Sezon w piekle".
George Bernard Shaw- dramaturg ang., "Pigmalion", Nagroda Noblla w 1925 roku.
August Strindberg- pisarz i dramaturg szwedzki, "Ojciec", "Panna Julia".
TEORIA LITERATURY
Słownik terminów literackich>>>więcej<
Wśród twórców moderny popularnością cieszyła się liryka i dramat.
ekspresja- wyrażanie przeżycia, uzewnętrznianie go.
ekspresjonizm- kierunek w sztuce , charakteryzuje go dążenie do przeciwstawiania subiektywnych przeżyć, nadawanie dziełu silnego napięcia emocjonalnego. impresja- wrażenie, spostrzeżenie.
impresjonizm- kierunek w sztuce dążący do przedstawienia przelotnych, subiektywnych wrażeń artysty z pominięciem wiedzy o rzeczywistości.
kubizm- kierunek w sztuce w latach 1908-20 uznający prymat formy dzieła nad treścią, przeciwny ekspresjonizmowi i impresjonizmowi
metafora- przenośnia, przeniesienie znaczenia wyrazu lub wyrazów na inne znaczeniowo różne.
modernizm- nowatorstwo w sztuce, nazwa wszystkich kierunków, które miały wpływ na literaturę w Młodej Polsce.
nastrój- określone zabarwienie uczuciowe nadawane dziełu literackiemu.
prąd literacki- wspólny charakter ideowy i artystyczny szeregu wybitnych dzieł powstałych w pewnej bliskości czasowej.
pseudonim- nazwa zmyślona, przybrana przez autora.
symbol- znak, pojęcie lub układ pojęć użytych dla oznaczenia innego przedmiotu.
symbolizm- kierunek w sztuce, technika literacka posługująca się symbolami.
HISTORIA POLSKI (ważne daty)
Do najważniejszych wydarzeń historycznych tych czasów zaliczyć można strajki szkolne dzieci w Poznańskiem, we Wrześni, 1901 rok.
Nasilające się strajki robotnicze powodują wybuch rewolucji w 1905 roku.
W 1908 roku Piłsudski założył Związek Walki Czynnej, a dwa lata później Związek Strzelecki będący zalążkiem Legionów Polskich, które wezmą udział w I wojnie światowej.
Wybucha ona w 1914 roku i trwa do 1918, kiedy to Polska 11 listopada odzyska oczekiwaną wolność.
10.07.2009. 11:28